Virtual reality maakt het mogelijk om je volledig onder te dompelen in een andere wereld, zonder dat je ook maar een stap buiten de deur zet. Je zet een bril op, en plotseling sta je op een bergtop, in een operatiezaal of midden in een spannend spel. Wat ooit sciencefiction leek, is nu gewoon te koop bij de elektronicawinkel. Steeds meer mensen komen in aanraking met deze technologie, thuis, op school of op het werk. En de toepassingen gaan veel verder dan alleen gamen.
Hoe een vr-bril werkt
Een vr-bril plaatst twee kleine schermpjes vlak voor je ogen. Elk scherm toont een iets ander beeld, net zoals je linker- en rechteroog ook twee iets verschillende beelden zien. Je hersenen voegen die twee beelden samen tot één dieptebeeld. Daardoor lijkt de digitale omgeving echt om je heen te staan. Sensoren in de bril meten hoe je hoofd beweegt. Kijk je naar links, dan verschuift het beeld mee. Sommige brillen volgen ook je handen of je hele lichaam. Zo kun je in de digitale ruimte dingen oppakken, gooien of aanwijzen. De combinatie van geluid, beweging en beeld zorgt ervoor dat je brein de nep-omgeving als echt ervaart. Dat noemen onderzoekers het gevoel van aanwezigheid, ook wel “presence” genoemd.
Vr in de zorg en het onderwijs
In ziekenhuizen wordt de technologie al ingezet om zorgprofessionals te trainen. Het Jeroen Bosch Ziekenhuis liet zorgverleners via een immersieve film ervaren hoe het is om patiënt te zijn. Uit onderzoek bleek dat deelnemers weken later nog steeds meer aandacht hadden voor de mens achter de patiënt. Ze pasten hun houding aan en luisterden beter. Dat is een opmerkelijk resultaat, want gewone trainingen sorteren zelden zo’n langdurig effect. Ook chirurgen oefenen steeds vaker ingrepen in een digitale omgeving voordat ze aan een echte patiënt beginnen. In het onderwijs gebruiken scholen de technologie om leerlingen een geschiedenisles te geven vanuit het hart van de Franse Revolutie, of om een biologieles te geven waarbij je van binnenuit door een cel reist. Leerlingen onthouden stof beter als ze die ook lichamelijk ervaren.
Gamen, films en andere vormen van vermaak
Voor veel mensen is gamen nog steeds de bekendste toepassing. Met een vr-headset speel je een spel niet langer op een plat scherm, maar sta je er middenin. Je buigt instinctief weg voor een projectiel en kijkt echt om je heen om vijanden te zoeken. Naast spellen zijn er ook ervaringen waarbij je geen controller nodig hebt. Denk aan een 360 graden film waarbij je vrij rondkijkt in een documentaire over het leven van dieren in de oceaan, of een concert waarbij je op de eerste rij staat terwijl je thuis op de bank zit. Culturele instellingen en filmhuizen experimenteren steeds meer met dit soort ervaringen. Zo bieden sommige bioscopen speciale vr-sessies aan naast hun gewone filmprogramma. Het publiek zit dan met een bril op en beleeft een verhaal alsof het zelf de hoofdrol speelt.
De keerzijde van een leven in een digitale wereld
Niet alles aan de technologie is zonder nadelen. Sommige mensen krijgen last van misselijkheid of hoofdpijn na een sessie. Dat komt doordat de ogen beweging zien, maar het lichaam stilstaat. Dit noemen experts bewegingsziekte, en bij de een treedt het sneller op dan bij de ander. Fabrikanten werken aan hogere beeldfrequenties en betere sensoren om dit te verminderen. Er is ook een sociale kant aan verbonden: wie veel tijd doorbrengt in een digitale omgeving, heeft minder contact met mensen in de echte wereld. Wetenschappers en opvoeders maken zich daar zorgen over, zeker bij kinderen en jongeren. Fabrikanten van headsets raden dan ook af om de bril te lang achter elkaar te dragen, en voor jonge kinderen gelden extra voorzorgsmaatregelen.
Veelgestelde vragen
Wat heb je nodig om met vr aan de slag te gaan?
Om met vr aan de slag te gaan heb je minimaal een headset nodig. Er zijn brillen die zelfstandig werken, zoals de Meta Quest, en brillen die je moet aansluiten op een krachtige computer. Voor eenvoudige ervaringen bestaan ook kartonnen houders waarin je je smartphone schuift, maar die geven een minder intense beleving.
Is vr geschikt voor kinderen?
De meeste fabrikanten raden het gebruik van een vr-bril af voor kinderen jonger dan 12 jaar. De ogen van jonge kinderen zijn nog in ontwikkeling en langdurig gebruik kan schadelijk zijn. Oudere kinderen kunnen er wel mee werken, maar het is verstandig de sessies kort te houden en pauzes in te lassen.
Kun je met vr ook sociale contacten hebben?
Ja, in zogeheten sociale vr-omgevingen kun je met anderen praten, samenwerken of gewoon rondhangen als avatar. Platforms zoals VRChat maken dit mogelijk. Mensen treffen er vrienden uit andere landen, organiseren evenementen of volgen samen een les. Het voelt voor veel gebruikers echter anders aan dan echt fysiek contact.
Hoe lang bestaat vr al?
De eerste serieuze pogingen om een kunstmatige driedimensionale omgeving te maken dateren al uit de jaren zestig van de vorige eeuw. De term virtual reality werd populair in de jaren tachtig. Betaalbare headsets voor consumenten kwamen pas echt beschikbaar rond 2016, toen merken als Oculus en HTC hun eerste brillen uitbrachten voor het grote publiek.